Από το γαλλικό δημαρχείο του 1883 στο Κυβερνείο, το Βρετανικό Ινστιτούτο και το οίκημα του Ολυμπιακού: οι φλόγες που σημάδεψαν τη μνήμη της Λευκωσίας.

Πέρασε τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πέρασε και τον Β΄. Επί 143 χρόνια, το δημαρχείο της Λιμόζ στεκόταν πάνω από την πλατεία του, με το ρολόι του να μετρά τον χρόνο μιας πόλης που άλλαζε γύρω του. Στις 17 Οκτωβρίου 2026, μέσα στις ταραχές στη Γαλλία, η στέγη και ο πύργος του κατέρρευσαν στις φλόγες.

Σύμφωνα με το Reuters, η πυρκαγιά προκλήθηκε από κουκουλοφόρους. Ο πύργος του ρολογιού, ύψους 43 μέτρων, χάθηκε από τον ορίζοντα της πόλης. Ένα κτίριο που είχε επιβιώσει από δύο παγκόσμιους πολέμους υπέστη εκτεταμένη καταστροφή σε καιρό ειρήνης. 

Στις παλιές φωτογραφίες, η πλατεία μοιάζει σχεδόν ακίνητη. Άμαξες περιμένουν, πεζοί διασχίζουν τον χώρο, αργότερα περνούν τραμ. Πάνω τους υψώνεται η ίδια επιβλητική πρόσοψη. Αν παρατηρήσει κανείς διαδοχικές εικόνες, βλέπει τα μέσα μεταφοράς, τα ρούχα και τις συνήθειες να αλλάζουν. Το δημαρχείο παραμένει το σταθερό σημείο.

Η ανέγερσή του οφειλόταν σε μια πράξη προσφοράς. Ο Αλφρέντ Φουρνιέ, εύπορος κάτοικος της Λιμόζ, πέθανε το 1875 χωρίς απογόνους και άφησε την περιουσία του στην πόλη. Το κληροδότημα επέτρεψε την κατασκευή του νέου δημαρχείου, από το 1879 έως το 1883. Αρχιτέκτονας ήταν ο Σαρλ-Αλφρέντ Λεκλέρ, που άντλησε έμπνευση από το δημαρχείο του Παρισιού. Τα εγκαίνια έγιναν στις 14 Ιουλίου 1883, ημέρα της γαλλικής εθνικής επετείου. 

Η ήρεμη όψη των καρτ ποστάλ δεν αφηγείται, βέβαια, όλη την ιστορία της Λιμόζ. Η πόλη της περίφημης πορσελάνης γνώρισε σκληρές εργατικές συγκρούσεις. Τον Απρίλιο του 1905, οι απεργίες και τα οδοφράγματα έφεραν τον στρατό στους δρόμους. Στις 17 Απριλίου σημειώθηκε αιματηρή καταστολή. Τα ελληνόγλωσσα αποκόμματα που σώζονται περιγράφουν απεργούς, συλληφθέντες, πέτρες και πυροβολισμούς. Πίσω από τα κομψά αντικείμενα της πορσελάνης υπήρχε και η δύσκολη ζωή εκείνων που τα κατασκεύαζαν. 

Στη Λευκωσία, η εικόνα ενός κτιρίου που καίγεται μέσα σε πολιτική αναταραχή συναντά συγκεκριμένες ιστορικές μνήμες.

Το βράδυ της 21ης Οκτωβρίου 1931, η διαδήλωση προς το βρετανικό Κυβερνείο κατέληξε στην πυρπόλησή του. Ήταν η κορύφωση των Οκτωβριανών, της εξέγερσης εναντίον της αποικιακής διακυβέρνησης, με αίτημα την Ένωση με την Ελλάδα. Το κτίριο αποτελούσε την έδρα και το ορατό σύμβολο της βρετανικής εξουσίας. Η φρουρά πυροβόλησε εναντίον του πλήθους και ακολούθησε σκληρή καταστολή. Στην πυρκαγιά χάθηκαν επίσης βιβλία, χειρόγραφα και εικόνες από τη συλλογή του κυβερνήτη Ρόναλντ Στορς. 

Στις 17 Σεπτεμβρίου 1955, μέσα στις αντιαποικιακές διαδηλώσεις στη Λευκωσία, πυρπολήθηκε το Βρετανικό Ινστιτούτο, ο χώρος του Βρετανικού Συμβουλίου στην τότε πλατεία Μεταξά. Μαζί με το κτίριο καταστράφηκε μια βιβλιοθήκη περίπου 16.000 βιβλίων. Ο ίδιος ο οργανισμός καταγράφει την ολοκληρωτική απώλειά της στο ιστορικό του. Ένας χώρος μαθημάτων, ανάγνωσης και πολιτιστικών εκδηλώσεων είχε αποκτήσει, μέσα στη σύγκρουση με την αποικιοκρατία, το βάρος της βρετανικής παρουσίας. 

Λίγα χρόνια αργότερα, στις 7 Ιουνίου 1958, πυρπολήθηκε το οίκημα του Ολυμπιακού Λευκωσίας, στη διάρκεια των διακοινοτικών επιθέσεων. Η επίσημη ιστορία του σωματείου καταγράφει την επίθεση από Τουρκοκυπρίους και τη συνδέει με τη δράση των μελών του στον αγώνα της ΕΟΚΑ. Για τη συνοικία του Ταχτακαλά, το σωματείο αποτελούσε τόπο συνάντησης, αθλητικής ζωής και συλλογικής ταυτότητας. Η φωτιά χτύπησε έναν χώρο στον οποίο μια ολόκληρη κοινότητα αναγνώριζε τον εαυτό της. 

Η αποικιακή εξέγερση του 1931, οι διαδηλώσεις του 1955, οι διακοινοτικές επιθέσεις του 1958 και η σημερινή καταστροφή στη Λιμόζ έχουν διαφορετικές αιτίες, πρωταγωνιστές και ευθύνες. Η ιστορία τους δείχνει όμως πώς ένα κτίριο μπορεί να γίνει στόχος για όσα αντιπροσωπεύει. Η εξουσία, η εθνική ταυτότητα ή η παρουσία μιας κοινότητας αποκτούν διεύθυνση, πόρτα και παράθυρα. Και εκεί στρέφεται η επίθεση.

Ύστερα απομένουν οι φωτογραφίες. Στη Λιμόζ, οι άμαξες μπροστά από το δημαρχείο. Στη Λευκωσία, το Κυβερνείο πριν από τα Οκτωβριανά, τα ράφια της βιβλιοθήκης, το παλιό οίκημα του Ολυμπιακού. Εικόνες που κάποτε κατέγραφαν την καθημερινότητα και κατέληξαν να μαρτυρούν μια απώλεια.

Ο Φουρνιέ άφησε την περιουσία του για να χτιστεί κάτι που θα διαρκούσε περισσότερο από τη ζωή του. Το δημαρχείο του άντεξε δύο παγκόσμιους πολέμους. Η δική μας εποχή πρόσθεσε στην ιστορία του τη φωτογραφία με τις φλόγες.

Πηγές: Reuters, 18/10/2026 / Δήμος Λιμόζ / Destination Limoges / Fondation du patrimoine / Αποκόμματα ιστορικού Τύπου / Πέτρος Παπαπολυβίου, «Οκτωβριανά 1931. Η περιγραφή του Storrs» / British Council, ιστορικό βιβλιοθήκης / «Technologies of Emergency», Contemporary European History / Ολυμπιακός Λευκωσίας, επίσημη ιστορία.

* Ο Κρίστοφερ Σταύρου Πιτσιλλίδης είναι ιστοριοδίφης και ερευνητής της συλλογικής μνήμης. Αναζητεί σε φωτογραφίες, αρχεία και παλιά δημοσιεύματα τις ιστορίες των κτιρίων που χάθηκαν και των ανθρώπων που έζησαν γύρω τους.