Μια ελάχιστα γνωστή επιχείρηση κατασκοπείας, με τη συμμετοχή δύο Ελληνοκυπρίων και μίας Ελληνίδας, εκτυλίχθηκε στην βρετανοκρατούμενη Κύπρο τον Ιούλιο του 1943, όταν η τριμελής ομάδα έφτασε με καΐκι από τον κατεχόμενο Πειραιά, μεταφέροντας ασύρματο επικοινωνίας. Η αποστολή συνδεόταν με τη γερμανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών και αντικατασκοπείας των Ναζί, την Abwehr, ωστόσο οι Βρετανοί την εντόπισαν και αξιοποίησαν έναν από τους συμμετέχοντες σε επιχείρηση διπλής κατασκοπείας. Η πιο πάνω υπόθεση καταγράφεται στην επίσημη βρετανική ιστορία πληροφοριών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου , καθώς και στο έργο του ιστορικού Nigel West με τίτλο «Historical Dictionary of World War II Intelligence, 2007».
Η επιχείρηση «SAVAGES»
Η ομάδα ήταν γνωστή στις βρετανικές υπηρεσίες με την κωδική ονομασία «SAVAGES». Σύμφωνα με την επίσημη βρετανική ιστορική καταγραφή, τον Ιούλιο του 1943 αναχαιτίστηκε στην Κύπρο αποστολή της Abwehr, στην οποία συμμετείχε Κύπριος που στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε για την παραπλάνηση των Γερμανών. Η επιχείρηση συνεχίστηκε μέσω ασύρματης επικοινωνίας μέχρι την άνοιξη του 1945.
Περισσότερες πληροφορίες για την ταυτότητα των συμμετεχόντων παραθέτει ο Nigel West. Ο SAVAGE I ήταν Ελληνοκύπριος ασυρματιστής, ο οποίος είχε προηγουμένως υπηρετήσει στον ελληνικό στρατό. Ο SAVAGE II ήταν επίσης Ελληνοκύπριος, γιατρός στο επάγγελμα, ενώ η SAVAGE III ήταν Ελληνίδα γιατρός, σύζυγός του, που είχε ζήσει στην Αθήνα. Ο ασυρματιστής ήταν μάλιστα κουμπάρος στον γάμο του ζευγαριού. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Βρετανός ιστορικός Michael Howard περιλαμβάνει επίσης τους «SAVAGES» στο έργο του Strategic Deception in the Second World War, που εκδόθηκε το 1990 από το Cambridge University Press.
Από τον Πειραιά στην Κύπρο
Οι τρεις αναχώρησαν από τον Πειραιά, που βρισκόταν υπό γερμανική κατοχή, και έφτασαν στην Κύπρο με καΐκι, μεταφέροντας εξοπλισμό ασύρματης επικοινωνίας. Παρά τη σύνδεση της αποστολής τους με την Abwehr, σύμφωνα με τον West επιθυμούσαν να διαφύγουν από την κατεχόμενη Ελλάδα. Κατά τις ανακρίσεις που ακολούθησαν, οι Βρετανοί θεώρησαν ότι δεν είχαν αποκαλύψει όλες τις πληροφορίες για την αποστολή τους.
Η αντιμετώπιση των τριών δεν ήταν ίδια. Ο Ελληνοκύπριος γιατρός και η Ελληνίδα σύζυγός του κρατήθηκαν υπό περιορισμό μέχρι το τέλος του πολέμου, ενώ ο Ελληνοκύπριος ασυρματιστής παρέμεινε ελεύθερος, αλλά υπό τον έλεγχο της βρετανικής υπηρεσίας Security Intelligence Middle East (SIME). Οι Βρετανοί αποφάσισαν να αξιοποιήσουν την επικοινωνία του με τους Γερμανούς αντί να διακόψουν το δίκτυο.
Ο ασυρματιστής που «εργαζόταν» στο Κάιρο
Στο πλαίσιο της βρετανικής επιχείρησης, ο SAVAGE I εμφανιζόταν στους Γερμανούς ως πρόσωπο που είχε μετακινηθεί στο Κάιρο και εργαζόταν σε υπηρεσία του συμμαχικού στρατηγείου Μέσης Ανατολής. Η κάλυψη αυτή δημιουργούσε την εντύπωση ότι μπορούσε να αποκτά πληροφορίες στρατιωτικής σημασίας. Στην πραγματικότητα, η επικοινωνία του τελούσε υπό βρετανικό έλεγχο, επιτρέποντας τη διοχέτευση παραπλανητικών πληροφοριών στην Abwehr.
Η επιχείρηση συνδεόταν με το ευρύτερο βρετανικό σύστημα διπλών πρακτόρων στη Μέση Ανατολή. Η SIME διέθετε ειδικό τμήμα για τέτοιες επιχειρήσεις, υπό τον James Robertson, ενώ η βρετανική «A» Force είχε αναλάβει σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό στρατιωτικής παραπλάνησης. Υπάρχει μάλιστα και ακαδημαϊκή έρευνα με τίτλο «Confidence Men» που παραπέμει σε βρετανικά αρχεία του 1943 όπου καταγράφει επίσης ότι ο σταθμός της Abwehr στην Αθήνα διαχειριζόταν δίκτυα πληροφοριών στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταξύ των οποίων και το «SAVAGES».
Τα πραγματικά ονόματα των δύο Ελληνοκυπρίων και της Ελληνίδας δεν έχουν ακόμη αποκαλυφθεί.
Η γερμανική κατασκοπεία και η Κύπρος
Η Κύπρος αποτελούσε στρατηγική βρετανική βάση στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ οι βρετανικές υπηρεσίες είχαν εκπονήσει σχέδια για τη συγκέντρωση πληροφοριών, τη δολιοφθορά και την οργάνωση αντίστασης σε περίπτωση γερμανικής εισβολής. Η δράση της Special Operations Executive (SOE) και οι βρετανικές προετοιμασίες στο νησί εξετάζονται στη μελέτη του ιστορικού Παναγιώτη Δημητράκη, η οποία βασίζεται σε αποχαρακτηρισμένα βρετανικά αρχεία.
