Στην Πορτογαλία υπάρχουν εκατοντάδες δέντρα που εκτιμάται ότι είναι τουλάχιστον 2.000 ετών, ιδιαίτερα ελαιόδεντρα, τα οποία με την πάροδο των ετών έχουν πιστοποιηθεί από το Πανεπιστήμιο Trás-os-Montes και Alto Douro (UTAD).
Το δέντρο που είναι γνωστό ως «Oliveira do Mouchão», το οποίο βρίσκεται στον δήμο Abrantes, θεωρείται ότι είναι το γηραιότερο στη χώρα, σε ηλικία 3.350 ετών.
Πρόκειται για ένα ελαιόδεντρο που είναι «παλαιότερο των Φοινίκων, των Κελτιβήρων και των Ρωμαίων». Σύμφωνα με το UTAD, στις αρχές του 2022 εξακολουθούσε να «παράγει ελιές σαν να βρισκόταν στο άνθος της νιότης του, παρά τον κορμό που έχει διαβρωθεί από τη φθορά του χρόνου».
Έχει επιβιώσει από το πέρασμα «εισβολέων, βαρβάρων και εκτοπισμένων λαών» ανά τους αιώνες, «χάρη στις βαθιές ρίζες που έχει απλώσει» στο έδαφος. Ήταν επίσης υποψήφιο στον διαγωνισμό «Ευρωπαϊκό Δέντρο της Χρονιάς 2022», καταλαμβάνοντας την πέμπτη θέση στον εθνικό διαγωνισμό.
Η εκτίμηση της ηλικίας των 3.350 ετών επιτεύχθηκε μέσω μιας μεθόδου που ανέπτυξαν ερευνητές του UTAD, η οποία έχει ήδη κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, επιτρέποντας στους επιστήμονες να υπολογίζουν την ηλικία αμέτρητων δειγμάτων τόσο στην Πορτογαλία όσο και στο εξωτερικό. Βασίζεται σε ένα μαθηματικό μοντέλο που συσχετίζει την ηλικία ενός δέντρου με χαρακτηριστικά του κορμού του, όπως η διάμετρος, το ύψος ή η περιφέρεια.
Μέχρι τη στιγμή που έγινε η ανακάλυψη στο Abrantes, ήταν ήδη εφικτό να πιστοποιηθούν «πολλά άλλα υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα» διασπαρμένα σε διάφορα μέρη της χώρας. Ένα άλλο αξιοσημείωτο παράδειγμα βρίσκεται στο Santa Iria de Azóia, στον δήμο Loures: ένα δέντρο του οποίου η ηλικία υπολογίστηκε γύρω στα 2.850 χρόνια κατά τη στιγμή της ανάλυσης.
Ποιο είναι το γηραιότερο δέντρο στην Πορτογαλία;
Η οργάνωση Oliveiras Milenares, η οποία συνεργάζεται με το UTAD σε αυτή την αποστολή πιστοποίησης από το 2007, αναφέρει ότι έκτοτε έχει εντοπιστεί μια άλλη ελιά που είναι ακόμη γηραιότερη από τις προηγούμενες. Βρίσκεται στο Alentejo, και συγκεκριμένα στο κτήμα Herdade do Peso, στη Vidigueira της περιφέρειας Beja, και θεωρείται ότι είναι πάνω από 3.700 ετών, σύμφωνα με την αξιολόγηση που πραγματοποιήθηκε το 2021.
Το 'Oliveira do Peso', όπως είναι γνωστό, διεκδίκησε επίσης τον τίτλο του Πορτογαλικού Δέντρου της Χρονιάς 2024, έναν εθνικό διαγωνισμό στον οποίο κατέλαβε την τρίτη θέση, με τον νικητή να εκπροσωπεί την Πορτογαλία στον αντίστοιχο ευρωπαϊκό διαγωνισμό.
Η υποψηφιότητά του δικαιολογήθηκε από την «κληρονομική σημασία» αυτού που αποτελεί «το γηραιότερο υπεραιωνόβιο ελαιόδεντρο στο κτήμα Herdade do Peso», το οποίο βρίσκεται σε μια πεδιάδα όπου υπάρχει «μια ομάδα ελαιόδεντρων των οποίων η συνολική ηλικία ξεπερνά τα 7.000 χρόνια», σύμφωνα με δήλωση του κτήματος.
Άλλα παραδείγματα που επισημάνθηκαν από το πανεπιστήμιο βρίσκονται στο Monsaraz, στην περιφέρεια Évora, όπου υπάρχουν αρκετά υπεραιωνόβια ελαιόδεντρα, ένα από τα οποία είναι περίπου 2.450 ετών.
Ωστόσο, υπάρχουν πολλά άλλα στην Πορτογαλία, διασπαρμένα σε μέρη όπως το Estremoz, το Montemor-o-Novo, τη Lagoa, τη Beja, τη Vilamoura, την Évora και το Πάρκο Serralves στο Πόρτο, σύμφωνα με το UTAD.
Στο εξωτερικό, το πανεπιστήμιο αναφέρει ότι έχει επίσης προσκληθεί να χρονολογήσει ελαιόδεντρα σε Μεσογειακές χώρες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, ιδιαίτερα στο Μπορντώ, τη Ζιρόνα, τη Μάλαγα και στο νησί Μινόρκα, όπου έχει πιστοποιήσει την ύπαρξη ενός δέντρου ηλικίας άνω των 2.300 ετών.
Πώς καταφέρνουν τα ελαιόδεντρα να ζουν για τόσο πολύ;
Ο José Luís Louzada, ερευνητής στο UTAD που ανέπτυξε τη μέθοδο χρονολόγησης, αναφέρει ότι η ελιά είναι «χωρίς αμφιβολία ένας από τους ζωντανούς οργανισμούς που αντέχουν καλύτερα στο πέρασμα του χρόνου, χάρη στη ισχυρή της ικανότητα αναζωογόνησης». Με αυτόν τον τρόπο, «ένα κομμάτι κορμού, ανεξάρτητα από το πόσο παλιό είναι, έχει την ικανότητα να βλαστήσει ξανά», επιτρέποντας στο δέντρο να συνεχίσει να «παράγει ελιές».
Ο ερευνητής αποδίδει αυτή τη μακροζωία, μεταξύ άλλων παραγόντων, στο γεγονός ότι πρόκειται για ένα είδος «πολύ καλά προσαρμοσμένο στο μεσογειακό μας κλίμα», γεγονός που του επιτρέπει να επιτυγχάνει «αξιοσημείωτη μακροζωία».
Στην Πορτογαλία, αυτά τα ελαιόδεντρα βρίσκονται «ειδικά στα νότια του ποταμού Mondego» και μπορούν, «θεωρητικά», να ζήσουν «για πάντα», επιζώντας από τις πολλές γενιές που περνούν από την ίδια περιοχή.
Διαβάστε επίσης: ΥΠΕΣ: Η ελιά αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ταυτότητάς μας
